Wat is een Early Exercise?
Bij geschreven opties loop je altijd het risico van een assignment: je kunt worden aangewezen door je broker om te leveren (bij een call) of om te kopen (bij een put) De houder van een optie heeft geen recht op dividend, een bezitter van het aandeel wel.
Wanneer een fonds ex-dividend gaat is de kans erg groot, dat je de dag voor het ex-dividend gaan wordt aangewezen op je verplichting.

Dividend
Hoe kun je nu berekenen hoeveel dividend er in een optie zit?
We nemen een een aandeel als voorbeeld waarvan de koers  nu op 46.65 staat.
Morgen gaat het aandeel 1.45 ex-dividend.
We kijken eerst naar een ITM put die deze maand expireert en kiezen de put 50 die nu een midden koers (gemiddelde premie tussen bied- en laat prijs) heeft van € 5,10
De bijbehorende call 50 heeft een middenkoers van € 0,30 Nu kunnen we een rekensom maken: neem de uitoefenprijs van de opties, trek daar de premie van de put af en tel de premie van de call er bij. Trek dit getal af van de huidige koers en we zien het dividend bedrag.
Berekening: 46.65 – ((50 – 5.10) + 0.30) = 46.65 – (44.90 + 0.30) = 1.45
In dit voorbeeld verwaarlozen we de invloed van looptijd, verwachtingswaarde en rente)

ex-Dividend

Wil je recht hebben op dividend, dan moet je het aandeel voorbeurs van de ex-dividend datum (dus voor de sluiting van de dag voor het ex-dividend gaan) in bezit hebben.
Je mag de aandelen op de dag van het ex-dividend gaan wel verkopen, je behoud toch het recht van dividend.
De pay-date is de dag van betaalbaarstelling, de datum van uitbetaling.

Uitoefenen

De dag voordat een aandeel ex-dividend gaat is de kans heel groot, dat een short call wordt uitgeoefend, ofwel een assignment krijgt. Wanneer de delta 1:1 is zal de call met de prijs van de OW mee bewegen. Een long call met een Delta van 100 zal dus als de OW ex-dividend gaat dalen met dezelfde waarde als het dividend.
Het opvragen van zo`n long call zal er dus voor gaan zorgen, dat de bezitter ervan de aandelen geleverd wil krijgen en op deze manier ook het dividend in handen te krijgen.
Uiteraard kan de bezitter van de long call er ook voor kiezen om de long call te verkopen voor de ex-dividend datum.

Uitleg
We hebben het hier natuurlijk wel over diep ITM calls. Wanner de OW 15.00 euro is dan zijn de calls eronder dus ITM of zelfs diep ITM.
Ik zal een voorbeeld uit de praktijk nader toelichten, namelijk het ex-dividend gaan van DeltaLloyd:
op 08 augustus 2013 is de koers van DeltaLloyd 15.10.
Op 09 augustus 2013 gaat DeltaLloyd ex-dividend met een bedrag van 42 cent.
Kijken we op 08 augustus, dus één dag voor de ex-dividend datum naar de afbeelding van de september opties, dan valt het volgende op:
(DeltaLloyd optie tabel sept 2013 08-08-2013 14.30 uur – koers 15.10)

De delta van de call 9, 10, 11, 12 en 13 is 1. Tel je het midden van de bied- en laatprijs op bij de UOP, dan kom je telkens op de OW van ca. 15.05 Dus die calls noteren pariteit en zijn de early exercise calls.
Na de ex-dividend datum gaat de gaat de koers van de OW met het dividend bedrag van 42 cent dalen. De put premie wordt dan opgeteld bij de intrinsieke waarde van de call en zo wordt dan de nieuwe premie van de call berekend.

De berekening
De dag van het ex-dividend gaan zal DeltaLloyd op 15.10 – 0.42 = 14.68 staan.
De puts 9 en 10 noteren nu, op 08-08 0.01 cent, de put 11 noteert 0.02 cent, de put 12 noteert 0.05 cent, de put 13 noteert 12 cent en de put 14 noteert nu 29 cent.
De regel, die beurshandelaren hanteren met betrekking tot een Early Excercise is de volgende:
een call is een Early Excercise als de putprijs met dezelfde UOP incl. rente lager is dan de waarde van het dividend.
Als we de rente (momenteel bijna te verwaarlozen) in ons voorbeeld niet meenemen zien we dat de premie van de puts 9, 10, 11, 12, 13 en 14 lager is dan het dividend (42 cent)
Dat houdt in, dat de calls 9, 10, 11, 12, 13 en 14 dus vervroegd opvraagbaar zijn, ofwel een Early Excercise zijn.
Als DeltaLloyd op 9 augustus dus met 42 cent lager opent zal de call 15 een premie van  ca. € 0,43 noteren (OW – UOP + put premie > 14.68 – 15 + 0.75 = 0.43) en zo zal bijvoorbeeld de call 13 een premie van 1,81 euro noteren.

Nog een voorbeeld:
op 29-04-2014 gaat Wereldhave ex-dividend met een bedrag van € 3.30
De koers van Wereldhave op 28-04-2014 14.30 uur is 64.05 euro.
Kijken we nu op 28-04, dus één dag voor de ex-dividend datum naar de afbeelding van de december opties, dan valt het volgende op:
(Wereldhave optie tabel dec 2014 28-04-2014 14.30 uur) koers 64.05

De delta van de call 40, 45, 50, 54, 56 en 58 is 1. Tel je dus het midden van de bied- en laatprijs op bij de UOP, dan kom je telkens op de OW van 64.05 Dus die calls noteren pariteit en zijn de early exercise calls.

Na de ex-dividend datum gaat de gaat de koers van de OW met het dividend bedrag van € 3.30 dalen. De put premie wordt dan opgeteld bij de intrinsieke waarde van de call en zo wordt dan de nieuwe premie van de call berekend.

De berekening
Slotkoers 28-04 is 64.15
De put 40 noteert 0.05 cent, de put 45 noteert 0.15 cent, de put 50 noteert 0.35 cent, de put 54 noteert 0.90 cent, de put 56 noteert 1.25, de put 58 noteert nu 1.85 cent en de put 60 noteert nu 2,60
De dag na het ex-dividend gaan zal Wereldhave volgens berekening op ca. (slotkoers – dividend) = 64.15 – 3.30 = 60.85 moeten staan.
(Op 29-04 opende Wereldhave op 61.14, om 9.30, tijdens het schrijven van dit artikel stond de koers inderdaad al op 60.83 (!)
De regel, die beurshandelaren hanteren met betrekking tot een Early Excercise is de volgende:
een call is een Early Excercise als de putprijs met dezelfde UOP incl. rente lager is dan de waarde van het dividend.
Als we de rente (momenteel bijna te verwaarlozen) in ons voorbeeld niet meenemen zien we dat de premie van de puts 40, 45, 50, 54, 56, 58 en 60 lager is dan het dividend (€ 3.30)
Dat houdt in, dat de calls 40, 45, 50, 54, 56, 58 en 60 dus vervroegd opvraagbaar zijn, ofwel een Early Excercise zijn.
Als Wereldhave op 29-04 dus met € 3.30 lager opent zal de call 60 een premie van € 3.45 noteren (OW – UOP + putpremie > 60.85 – 60 + 2.50 = 3.45) en zo zal bijvoorbeeld de call 65 een premie van 1.35 euro noteren.
Na de ex-dividend datum gaat de gaat de koers van de OW met het dividend bedrag van  € 3.30 dalen. De put premie wordt dan opgeteld bij de intrinsieke waarde van de call en zo wordt dan de nieuwe premie van de call berekend.
(Wereldhave optie tabel dec 2014 29-04-2014 09.30 uur) koers: 60.85
 

Zo kun je zelf berekenen wat een call doet na het ex-dividend gaan en of het interessant is om een long call voor het ex-dividend gaan uit te oefenen!
Maar, wel zo belangrijk, zo kun je ook snel zien, als je zelf in bezit bent van een short call deze een verhoogde kans maakt op een Early Excercise!

Voorbeeld van een vervroegde assignment om te kunnen profiteren van dividend:
ik ga van een situatie uit dat belegger A en belegger B bij dezelfde broker hun portefeuille aanhouden.
De slotkoers van ING op 4 augustus (cum-dividend datum) is 10.33 en de openingskoers op 5 augustus (ex-dividend datum) is 10.21
Belegger A heeft een ING long call optie aug 10 in portefeuille.
Belegger B (hij denkt dat de koers van ING na het ex-dividend gaan gaat dalen, zodat hij zijn ontvangen premie mag houden) schrijft (naked, hij bezit geen aandelen) bij een koers van 9.95 een short call optie aug 10 voor 25 euro.
Op 5 augustus is de ex-dividend datum van ING met een dividend bedrag van 24 cent per aandeel
We onderscheiden 4 momenten:
1. het uitoefenen van de long call optie 10 van A vóór 17.30 op de cum-dividend datum 4 augustus en de weergave van de portefeuilles van A en B 
2. de weergave van de portefeuilles van A na het uitoefenen van zijn long call optie 10 en B na de assignment van zijn short call optie 10 op ex-dividend datum 5 augustus vóór opening van de beurs
3. de portefeuille van A en B op ex-dividend datum 5 augustus  opening van de beurs
4. de portefeuille van A en B op de betaalbaarstelling van het dividend

Hoe zien we dit in de praktijk:
1. Belegger A wil profiteren van het dividend en oefent zijn long call optie 10 uit op de cum-dividend datum 4 augustus vóór 17.30 uur.

Er verandert nu nog niets in de portefeuilles van beide beleggers vóór 17.30 uur, behalve dat A zijn exercise kan terugvinden in het orderoverzicht.

2. Portefeuilles op ex-dividend datum voorbeurs
De afwikkeling van de exercise door A en assignment voor B wordt na sluiting van de beurs in beide portefeuilles afgewikkeld. Er is geen vast tijdstip waarop de afwikkeling in de portefeuille te zien is, maar deze afwikkeling is in ieder geval afgerond op ex-dividend datum vóórbeurs.
De portefeuilles van beide beleggers zien er dan als volgt uit:

belegger A
+100 aandelen ING
(100 aandelen ING met een historische koers van 10 (de uop van zijn long call optie) en een huidige koers van de laatste koers van ING. Aangezien dit nabeurs gebeurt is de laatste koers de slotkoers op cum-dividend datum. Zodra de beurs open gaat op ex-dividend datum zal het dividend uit de koers zijn gehaald en de huidige koers in de portefeuille deze koers weergeven)
+100 toekenning dividend ING 24 euro

belegger B
-100 aandelen ING
(Dit is de shortpositie van belegger B aangezien belegger B de aandelen heeft moeten leveren. De huidige koers in de portefeuille is gelijk aan die van A. Zijn historische koers is 10 (de uop van zijn short call optie).  
-100 toekenning dividend ING 24 euro
(B moet de aandelen incl. dividend leveren aan A. B kan ze pas de volgende dag na opening van de beurs kopen, alleen is de koers dan al ex-dividend en koopt B deze aandelen dus ex-dividend!) 

De toekenning van dividend wordt niet direct door ING uitgevoerd. Dit is een administratieve boeking die een broker toevoegt aan de rekening om te corrigeren voor het feit dat belegger A recht heeft op dividend door zijn calloptie op cum-dividenddatum uit te oefenen en belegger B dividend verschuldigd is doordat de aandelen zonder dividend voor hem zijn aangekocht en aan A zijn geleverd. Op de betaalbaarstelling datum keert ING het dividend simpelweg uit aan een tussenbank*, die het vervolgens uitbetaalt aan de broker in lijn met het aantal aandelen dat er wordt aangehouden door zijn klanten. Op de betaalbaarstelling datum boekt deze broker het dividend dan weer op de rekening van de klant die de dividend toekenning in zijn portefeuille heeft staan.

*Een tussenbank kan verschillende brokers als klant hebben. De tussenbank registreert het totale aantal aandelen ING die door de klanten van verschillende aangesloten brokers gezamenlijk aangehouden worden. Dit aantal geeft de tussenbank door aan ING, die vervolgens conform dat aantal het dividend op de rekening van de tussenbank boekt.

3. portefeuilles op ex-dividend datum na opening beurs
Voor belegger A veranderd er niets (tenzij hij de aandelen verkoopt na opening van de beurs tegen de dan geldende koers)
Voor belegger B zijn nu de aandelen ING ex-dividend tegen de openingskoers van 10.21 aangekocht, die hij direct aan belegger B moet leveren tegen een koers van 10 (zijnde de uop van de short optie 10). Het aankoopbedrag van de 100 aandelen (1021 euro) wordt direct van zijn kassaldo afgeboekt.
Het dividend dat hij aan belegger A is verschuldigd wordt pas afgeboekt op de betaalbaarstelling datum. Belegger B heeft nu geen short positie in ING meer.

belegger A
100 aandelen ING
100 toekenning dividend ING (100 x 24 cent = 24 euro)

belegger B
positie in ING is gesloten
-100 toekenning dividend ING (100 x 24 cent = 24 euro)

4. Betaalbaarstelling datum
Belegger A ontvangt het cashdividend bedrag in zijn kas, bij belegger B wordt dit bedrag afgeboekt.

belegger A
100 aandelen ING tegen de dan geldende koers

belegger B
zijn positie in ING is gesloten, de regel toekenning dividend is verdwenen

De berekening van bovenstaand voorbeeld:
ING is tegen de verwachting in op de ex-dividend datum niet in koers gedaald maar heeft zelfs een stukje van het dividend ingehaald (normaal zou de openingskoers op de ex-dividenddatum 24 cent lager zijn, in dit voorbeeld was de openingskoers maar 12 cent lager)
Belegger A heeft 100 aandelen tegen een koers van 10 in portefeuille en heeft 24 euro dividend ontvangen.
Belegger B is naked short gegaan en heeft 25 euro premie ontvangen. Na de assignment moet hij 100 aandelen kopen op 10.21 en leveren op 10. Dit geeft een verlies van 21 euro. Hij moet ook nog eens het dividend betalen van 24 euro.
Resume:
belegger A heeft 24 euro dividend van belegger B en heeft nu geen recht meer op dividend van de tussenbank!
belegger B heeft 25 euro aan premie ontvangen en (21+24=) 45 euro betaald, dit laat een verlies zien van (45-25=) 20 euro.
(hier gaan de transactie kosten van het in positie gaan, het assignment, 100 aandelen short zitten en terugkopen, nog af)